Een snoepje meer of minder

Je hebt er vast al eens aan meegedaan: een wedstrijd waarbij je raadde hoeveel paaseieren, muntjes of snoepjes in een pot zaten. Lastig, want het exacte aantal berekenen is nauwelijks mogelijk. Het komt dus neer op het maken van een schatting. Maar wist je dat deze schatting niet helemaal ingegeven is door je eigen brein? 

Beïnvloed door fictieve scores

Tijdens Breinstof, ons jubileum-event, namen we de proef op de som. Op een tafel stond een pot met jellybeans. Ernaast lag een schriftje waarin mensen op konden schrijven hoeveel snoepjes zij dachten dat in de pot zaten. De eerste drie deelnemers aan de wedstrijd waren fictief. In de ochtend schatten deze fictieve deelnemers lage scores met een gemiddelde van 514 jellybeans. In de middag schatten de fictieve deelnemers juist hoge scores met een gemiddelde van 1.232 snoepjes. Het doel van dit experiment was om te kijken of (echte) deelnemers zich lieten beïnvloeden door de fictieve scores. En dat deden ze. In de ochtend schreef 64% van de deelnemers een lager aantal op dan het daadwerkelijke aantal jellybeans in de pot. In de middag schreef 54% een hoger aantal op dan het aantal snoepjes in de pot.

Mensen zijn sociale wezens

Uit dit kleine experiment blijkt dat deelnemers meegingen in de schattingen van andere mensen. Maar waarom zijn we zo gevoelig voor de keuzes van anderen? In de basis zijn mensen sociale wezens die graag bij een groep horen. We doen er dan ook alles aan om afwijzing en uitsluiting te voorkomen. Dit doen we deels met behulp van descriptieve normen: normen die aangeven wat ‘normaal’ is in een bepaalde situatie. Als iemand bijvoorbeeld in een buitenlands museum een rondleiding krijgt en niet weet of het gebruikelijk is om een fooi te geven, kijkt hij of anderen een fooi geven. Wanneer we terechtkomen in een nieuwe situatie, maken we gebruik van een decision heuristic: doe zoals anderen doen, dan zit je nooit echt fout (Tiemeijer, 2011). Het Jellybean experiment is, op kleine schaal, een mooi voorbeeld van deze vuistregel.

Benieuwd hoeveel jellybeans in de pot zaten? Het waren er 900.  

Bron: Tiemeijer, W. L. (2011). Hoe mensen keuzes maken: de psychologie van het beslissen. Amsterdam, Nederland: Amsterdam University Press.